pagina aangepast
1-11-2006		  

Rossum (Bommelerwaard)
 

 

 
 
 

Speeltafel in Rossum

  
  De speeltafel in Rossum.  
  Foto © A.H. Boogert, Nieuwland  
     

Hoe het verder ging na de nieuwbouw.

   
1899-1908 Kruse heeft nog tot en met 1907 zelf het stemmen en onderhoud van het orgel verricht, voor ƒ 20 per jaar inclusief reis- en logieskosten. Hij overleed 5 oktober 1907 en de nota over 1907 is betaald aan S.J. Adema, voor ontvangst getekend 13-11-1907 door S.J. Adema, voor de weduwe J.F. Kruse. In oktober 1908 hebben Gebr. Adema het orgel gestemd voor ƒ 20.
   
1909-1911 In 1909 blijkt dat er wat aan de hand is: "er is een reparatie aan het orgel te doen, welke reparatie volgens deskundigen zeer nodig wordt geacht." Het herstellen van het orgel is door Gebr. Lameris te Tiel opgegeven voor de prijs van hoogstens ƒ 175. Besloten wordt Gebr. Lameris het herstellen van het orgel op te dragen voor de opgegeven som. Ook de frontpijpen zullen worden gepolijst. Gebr. Lameris, Waterstraat 51/61 te Tiel, blijkt een bedrijf met "een afdeeling Rijwielen en een afdeling Piano's en Orgels", maar ook naaimachines en sportartikelen. De heer Frans Appel te Gorinchem ontvangt ƒ 15 als honorarium voor het nazien (opname) van het orgel "na de reparatiën door den heer Lameris te Tiel". Lameris heeft het orgel nog gestemd in 1911, maar opvallend genoeg komt in de vergadering van kerkvoogden van 12 december van hetzelfde jaar ter tafel een schrijven van de heer Sanders te Utrecht betreffende het kerkorgel dat herstellen en nazien totaal ongeveer ƒ 300 zal kosten. "Overwegende dat nazien van het orgel dringend noodig wordt besluiten kerkvoogden tot herstellen over te gaan".
   
1912-1965 J.C. Sanders & Zn., In kerkorgels en reparaties te Utrecht, Fabriek van Mechanische Kerkorgels en levering van Harmoniums aan de Lauwerecht 135B te Utrecht heeft daarop in 1912 het orgel gerepareerd en schoon gemaakt en het pijpwerk opnieuw geïntoneerd en gestemd voor ƒ 300. Daarna is J.C. Sanders & Zn. het orgel blijven stemmen. In 1918 zijn 54 nieuwe koperen stemkrukken op de Trompet geplaatst. In 1931 worden 8 registerknoppen vernieuwd met het aanbrengen van nieuwe porceleinen plaatjes.
   
  In 1938 is bij het stemmen van het orgel gebleken dat het aangetast is door houtworm zodat reparatie en uitgassen nodig is en dat een en ander ƒ 250 zal kosten, exclusief eventueel schilder- en electriciteitswerk. Mogelijk dat hiermee verlichting wordt bedoeld, omdat eerst in 1948 een ventilator wordt geplaatst. Pas in 1943 wordt het werk uitgevoerd. Dan worden ook de schotten (binnenkant kas?) grijs geverfd, zoals ze nu nog zijn. Ook in 1944 wordt het orgel nog door J.C. Sanders & Zn. gestemd voor ƒ 20,60 zijnde reparatie en een trompetpijpje van ƒ 2. Aan het eind van de oorlog zijn kerk en orgel beschadigd, want in de vergadering van kerkvoogden en notabelen van 21 november 1945 blijkt dat de reparatie van het kerkorgel blijkens het schrijven van de heer Sanders te Utrecht wordt begroot op ƒ 1.500.
   
  Hoewel herstel van de schade nog op zich laat wachten stemt J.C. Sanders & Zn. het orgel weer in 1946, voor ƒ 22,95. In 1947 wordt aan de orgelbouwer gevraagd of het bedienen van het orgel niet electrisch kan geschieden. In 1948 wordt het herstelwerk van het orgel aangepakt: J.C. Sanders & Zn., restaureert de schade ten gevolge van oorlogshandelingen voor ƒ 3.900 en levert en plaatst een Meidinger ventilator inclusief onderdelen en isolatiekast voor ƒ 745. Ook is een pakbon met 2 kisten orgelpijpen aangetroffen. J.C. Sanders & Zn. bleven het orgel stemmen in 1949 en 1950 en declareerde in 1949 ook ƒ 30 in verband met een rapport over de oorlogsschade.
   
  Daarna moet er zijn overgestapt naar een andere orgelbouwer, want in het door K.B. Blank & Zn. Kerkorgelbouwers, Havikstraat 55 te Utrecht op 16 december 1964 opgemaakte "Rapport, restauratieplan en prijsopgave inzake algehele restauratie van het orgel der Hervormde Kerk te Rossum" staat dat deze orgelbouwer op 12 december jl. de jaarlijkse stemming en revisie heeft uitgevoerd. Een jaar later, op 10-12-1965, stuurt Blank opnieuw een brief naar aanleiding van de dan uitgevoerde stemming en sluit het rapport van 16-12-1964 nogmaals in. Gesteld wordt dat het orgel sedert het voorgaande jaar niet veel meer achteruit is gegaan, maar dat de windlade in bijzonder slechte staat verkeert.
   
1966-1999 Ook orgelbouwer A. Nijsse, Ring 23 te Wolphaartsdijk wordt uitgenodigd het orgel op te nemen en hij brengt op 8-8-1966 rapport uit. De Kerkvoogdij gaat niet over één nacht ijs, want op 23-8-1966 gaat er een brief naar 10 (Zeeuwse) gemeenten waarin wordt gemeld dat wordt overwogen het orgel een grondige opknapbeurt te geven en dat daartoe een offerte is ontvangen van de heer Nijsse, die hen opgaf als referentie. Vervolgens wordt gevraagd naar de indruk inzake de kwaliteiten van de heer Nijsse. Zonder uitzondering zijn de reacties zeer positief en wordt geadviseerd het werk door Nijsse te laten uitvoeren.
   
  De contacten met orgelbouwer Nijsse worden voortgezet, want in zijn brief van 17-10-1966 refereert hij aan het gevoerde gesprek en deelt het volgende mee over het orgel:

Uw orgel is een waardig instrument maar vertoont gebreken daar er de laatste jaren weinig aan gedaan is. Uw orgel heeft een grondige restauratie nodig die zou worden gedaan als volgt:
 
• De pijpen worden stuk voor stuk schoongemaakt, nagezien en gerepareerd.
• De laden worden gerepareerd zodat alle bijspraak onmogelijk is.
• De slepen worden gepolijst.
• De ventielen worden helemaal opnieuw gevilt en geleerd.
• De pulpeten worden allemaal vernieuwd.
• De balg wordt weer als nieuw gemaakt.
• Alle windkanalen worden grondig nagezien en zonodig beleerd en gelijmd.
• De windmachine wordt van het orgel achterwaarts geplaatst in een dubbele koffer op veren.
• Het pedaal wordt vervangen door een nieuw met een wellenbord naar de eisen des tijds.
• Het klavier wordt opnieuw met kernlaken ingevoerd en alle abstracten en verbindingen.
• De orgelkast wordt ingestreken ter voorkoming van houtworm.
• Alle voorkomende gebreken van het orgel worden gerestaureerd.
• Het orgel wordt schoongemaakt, geintoneerd en gestemd.
 
Daarnaast kan tegen meerprijs worden gekozen voor:
 
• Onder de slepen bij de pijpstokken kunnen ook federbalgen geplaatst.
• De lade wordt dan veranderd, federbalgen en scheiden aangebracht enz.
• Twaalf nieuwe grote bekers 40% tin voor Trompet 8 voet.
• Trompet verwijderen, lade vermaken en pijpenrek voor Mixtuur 11/3 - 4 sterk.
• De Mixtuur wordt dan aangepast, geïntoneerd naar de trant van Uw orgel.
   
  Op grond van deze offerte zal besloten zijn de opdracht te geven aan orgelbouwer Nijsse, want uit een schrijven van 6-9-1967 blijkt dat het orgel inmiddels een grote opknapbeurt krijgt en is gedemonteerd. Ook staat daarin dat de datum van ingebruikname verschoven is naar dinsdag 3 oktober 1967, wat later 6 oktober is geworden. Ongetwijfeld is ook besloten de Trompet te vervangen door een Mixtuur, zoals we nu kunnen vaststellen. Opvallend is dat het oorspronkelijke naamplaatje van de Trompet gehandhaafd bleef.
   
  Eind jaren tachtig moet het kerkgebouw grondig zijn gerestaureerd en heeft de Fa. Nijsse nog steeds het onderhoud, want er is op 20-4-1989 aanleiding om een brief te schrijven aan de Kerkvoogdij. Een puntsgewijze opsomming:
 
• Alle ca. 600 pijpen worden uit het orgel gehaald.
• De orgelkas wordt binnenin geheel schoongemaakt.
• De pijproosters en pijpstokken worden schoongemaakt en van de windlade afgehaald.
• De afsluiting tussen pijpstok en sleep wordt grondig herzien.
• Het wellenbord wordt schoongemaakt en waar nodig worden de messing assen vernieuwd.
• De balg en de vloer van het orgel worden schoongemaakt.
• Pijp voor pijp wordt stofvrij gemaakt, gerondeerd en teruggezet.
• De pijpen worden stuk voor stuk geïntoneerd en gestemd.
   
  De opdracht aan de Fa. A. Nijsse en Zonen te Wolphaarsdijk gaat uit en de werkzaamheden zullen beginnen op 5-6-1990 en duren tot en met vrijdag 15-6-1990, zodat op zaterdag 16 juni daaraanvolgend met een feestelijke kooravond (de verzorging daarvan is in handen van het plaatselijk koor "Sursum Corda") het orgel wederom in gebruik kan worden genomen.
   
1999-2006 Op 17-9-1999 is het 100-jarig jubileum van het orgel gevierd met een feestelijke muziekavond.
  De Fa. Nijsse heeft het orgel nog jaarlijks in onderhoud en beoordeelt het als een mooi en gaaf orgel.    
   
   
 

Merk van Kruse
 

Meer informatie over dit orgel blijft natuurlijk welkom.
 
   
 
 

terug naar

Kruse in Rossum
 
 
 
 
 
 
 
 
   
   
 
 
 
 

 

 
   
 

terug naar

Kruse in Rossum