pagina
aangepast
20-1-2010
Kerkwijk N.H. Kerk
 |
|
|||
| Het Kruse orgel in zijn oorspronkelijke staat. © Rijksdienst voor
de Monumentenzorg, Zeist |
Het Kruse orgel na de ingrijpende aanpassing. Foto © A.H. Boogert, Nieuwland |
|||
| Oorspronkelijke dispositie | Dispositie 1966 - 1994 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Huidige dispositie | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
Geschiedenis
| 1893 | In mei 1893 is voor het eerst sprake van het plaatsen van een orgel: de voorzitter van de kerkvoogdij, B. van Bergeik, en kerkvoogd J.G. den Treffer bieden aan de kosten voor hun rekening te nemen. Het voorstel wordt in dank aanvaard en om die dank uit te drukken zullen de namen van de schenkers op het orgel worden aangebracht. De exacte datum van ingebruikname heb ik niet gevonden, maar in de vergadering van van maart 1894 wordt gezegd dat het schilderen van orgel en galerij gereed is en dat de aannemer in vergulde letters heeft aangebracht: de schenking, het jaartal en de namen van de schenkers. In diezelfde maand wordt ook een organiste benoemd. Het orgel is geplaatst boven de ingang van de kerk, aan de Westzijde tegen de torenmuur dus. Bestek en tekeningen zijn niet bewaard gebleven. En dus is er geen oorspronkelijke dispositie bekend, zij het dat de dispositie die in 1954 wordt beschreven door dhr. Lambert Erné bijna volledig overeenstemt met disposities zoals we die van Kruse kennen. Vrijwel zeker hebben we hier dus toch de echte oorspronkelijke dispositie in beeld, waarbij mogelijk de genoemde omvang van het pedaal (C-d1) door een latere wijziging tot stand is gekomen. | ||||||||||||||||||||||||
| 1904 | In 1904 ondergaat de kerk een grondige verbouwing, waardoor het aantal zitplaatsen met 114 kan worden uitgebreid. Op de eerste zondag van september 1904 kan er weer worden gekerkt, de kerk is dan 5 zondagen niet gebruikt. Over het orgel wordt niet gesproken: het zal op zijn plaats zijn gebleven en ingepakt. Het is wel zo dat in 1907 dhr. Kruse na een gewone stembeurt adviseert dat het orgel nodig moet worden schoongemaakt en gerestaureerd. Dat zou wel eens het gevolg van de verbouwing kunnen zijn. Het werk wordt dan ook direct uitgevoerd. Na het overlijden van dhr. Kruse op 5 oktober 1907 wordt het orgel door anderen gestemd. | ||||||||||||||||||||||||
| 1946 | Het stemmen gebeurt in 1946 door W. Smits uit Utrecht. Maar in dat jaar is er ook sprake van nieuw geleverde pijpen. Het staat er niet met zoveel woorden, maar zeer waarschijnlijk is toen de Trompet vervangen door een Sesquialter, want in zijn onderzoek in 1953 noteert dhr. Lambert Erné dat de Sesquialter van Smits is. Enige verwijzing naar oorlogsschade heb ik niet gevonden. | ||||||||||||||||||||||||
| 1953 | In verband met de aanstaande ingrijpende verbouwing van het interieur van schip en koor van de kerk brengt de Orgelcommissie der Nederlandse Hervormde Kerk advies uit op grond van een rapport van dhr. Erné. Het orgel blijkt in goede staat te verkeren en moet worden gedemonteerd en opgeslagen. Er wordt geadviseerd bij de herplaatsing een motor met ventilator te plaatsen, die er tot nu toe niet was. De klankcapaciteit is voldoende, maar vervanging van de Sesquialter door een Mixtuur vergroot de bruikbaarheid. Uitbreiding met een vrij pedaal wordt zeer voorgestaan, maar voor het minimum (Bourdon 16') is geen plaats in de kas en evenmin daarbuiten. Geadviseerd wordt het werk te laten uitvoeren door fa. W. van Leeuwen te Leiderdorp, die dat al eerder bij een Kruse orgel in het Noorden van het land uitstekend heeft gedaan. | ||||||||||||||||||||||||
| 1954 | De kerkvoogdij heeft de opdracht tot demontage aan de fa. de Koff uit Utrecht gegeven en daar ligt het orgel sinds 2 december 1953 opgeslagen. Er ontstaat discussie over de wijziging van het orgel en de plaats waar het moet komen: het kan niet worden teruggeplaatst tegen de Westmuur, omdat de zoldering in het schip een stuk lager wordt geplaatst dan het tongewelf dat in 1904 was aangebracht. Monumentenzorg wil het evenmin in het koor tegen de Oostmuur, waarna wordt besloten het in een kleinere, nieuwe kas te plaatsen tegen de Zuidwand van het koor. Er is nog sprake van geweest het te verkopen en een nieuw, kleiner orgel met 6 stemmen aan te schaffen. Van Vulpen te Utrecht heeft daarvoor een offerte uitgebracht. Daarvan wordt toch weer afgezien. Het kerkgebouw wordt op 17 mei 1956 weer in gebruik genomen, zonder orgel dus. | ||||||||||||||||||||||||
| 1961 | In 1957 wordt fa.
de Koff gevraagd een offerte uit te
brengen. Er komt een offerte op tafel voor een
"vrijwel nieuw" orgel. Een klein deel
van het oude zal worden hergebruikt. Daarna wordt
er lang gepraat over en gewerkt aan een nieuwe
tekening, waarna in 1961 de
Koff met de zoveelste offerte komt, met
als uitgangspunt het binnenwerk van het oude
orgel te gebruiken. Monumentenzorg zal elders een
offerte voor een nieuwe kas vragen, die in
februari 1962 door fa. Gebr. van Doorn te
Zeist wordt uitgebracht. De Koff stelt in verband met de beschikbare ruimte de volgende dispositie voor:
Van het oude orgel worden 4 registers gebruikt en geherintoneerd, terwijl van de Prestant de C t/m E spreken in de Holpijp 8'. |
||||||||||||||||||||||||
| 1963 | Eindelijk, op 5 maart 1963, gaat de opdracht, met de genoemde dispositie, naar de Koff, die deze op 16 april aanvaardt, na de zaak nog eens te hebben doorgerekend. Nog steeds wordt er aan het ontwerp gesleuteld, blijkt uit een brief van 7 september, waarin over veranderingen aan de Mixtuur wordt gesproken en over Prestant 8' pijpen uit het oude orgel, voorzover binnenstaand. Wat dit laatste inhoudt kunnen we alleen maar raden, maar mogelijk dat de binnenstaande pijpen dus niet door nieuwe zijn vervangen. In ieder geval wordt op 7 oktober begonnen met de plaatsing van het orgel in de kerk. De orgelkas van van Doorn staat er dan al. | ||||||||||||||||||||||||
| 1966 | Dat wil niet zeggen dat alles snel gaat: pas in oktober 1966 gaat de eindafrekening van de Koff naar de Orgelcommissie en het keuringsrapport van de Commissie is op 27 oktober gereed. Daaruit blijkt dat er vele problemen met de windvoorziening zijn geweest, maar dat alles is opgelost. Vastgesteld wordt: dat een zeer verantwoord geheel is verkregen, dat aan de klankgeving, mechanieken en windladen alle zorg is besteed en dat het orgel als geheel zeer geslaagd is. De werkzaamheden worden onvoorwaardelijk goedgekeurd. Over de ingebruikname zijn geen gegevens aanwezig, maar daarmee is wel een slepende kwestie ten einde die 13 jaar heeft geduurd. | ||||||||||||||||||||||||
| 1966 1994 |
Het onderhoud is nadien waarschijnlijk bij de fa. de Koff gebleven, maar in 1985 blijkt dit te worden gedaan door de fa. Blank uit Herwijnen. Mogelijk dat deze in beeld is gekomen toen de fa. de Koff in 1974 failliet ging. In 1985 komt het onderdhoud aan de orde, omdat het overgaat van de fa. Blank naar de Vries in Herwijnen. Deze voert het uit tot 1994. | ||||||||||||||||||||||||
| 1994 | Het blijkt dat het orgel toe is aan groot onderhoud. Dit wordt uitgevoerd door Pels & van Leeuwen Orgelbouw BV te 's-Hertogenbosch, in samenwerking met de Orgelcommissie der Nederlandse Hervormde Kerk. Adviseur is dhr. Aart Bergwerff. Er vinden schoonmaak- en herstelwerkzaamheden plaats, er komt een nieuwe, grotere balg, het sleepsysteem wordt verbeterd, de Mixtuur wordt gewijzigd naar 2-3 sterk en het instrument wordt geherintoneerd. Op 23 september wordt het instrument weer in gebruik genomen. | ||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
|
terug naar
Kruse, zijn werk